تبلیغات
دوستان جوان من - تنبیه بدنى زن از دیدگاههای مختلف3
تنبیه بدنى زن از دیدگاههای مختلف3

شرط تجویز (ضرب)

سومین بحث در رابطه با آیه نشوز و زدن زن ناشزه, تعیین دقیق حالت یا حالتهایى است كه زدن را ایجاب مى كند. آیه مربوطه مراحل سه گانه موعظه, دورى در بستر و زدن را در پى خوف نشوز مطرح مى كند (واللاتى تخافون نشوزهنّ). اكنون این پرسش مطرح است كه آیا زدن و همچنین نصیحت و رویگردانى در بستر هنگامى اعمال مى شود كه خود نشوز تحقق یابد و یا در صورتى كه خوف نشوز باشد یا آن كه بعضى از این مراحل در صورت نشوز و بعضى دیگر در صورت ترس از نشوز؟

دیدگاه ها در این زمینه متفاوت است كه در اینجا به اجمال آورده مى شود:

1. برخى از فقها و مفسران بر این باورند كه مراحل سه گانه یعنى نصیحت, رویگردانى در بستر و ضرب, در پى خوف نشوز است, اما با ترتیبى كه در آیه آمده است, بدین معنى كه هرگاه نشانه هاى نشوز در رفتار و حركات زن دیده شد مرد باید در آغاز نصیحت كند, اگر تأثیر نكرد اعراض كند و در مرحله سوم بزند. محقق در مختصر النافع بنابر نقل صاحب جواهر همین نظریه را انتخاب كرده است:

(به همین خاطر مصنف در كتاب مختصر النافع گفته اقدامات سه گانه بر آشكار شدن نشانه هاى نشوز مترتب است, و در آن فرقى میان زدن و غیرزدن نیست. البته باید بر حسب ترتیب نهى از منكر باشد.)34

علامه طباطبایى در المیزان نیز همین نظریه را تأیید مى كند:

(نشوز عبارت است از سركشى و نافرمانى زن از شوهر, و مقصود از (خوف نشوز) آشكار شدن نشانه هاى آن است, و شاید اینكه راهكارهاى سه گانه بر خوف نشوز مترتب شده نه بر اصل نشوز, در نظر گرفتن نقش موعظه از میان راهكارهاى سه گانه است, زیرا موعظه چنان كه در صورت عصیان كاربرد دارد, پیش از تحقق و در مراحل آشكار شدن نشانه هاى آن نیز مؤثر است.)35

این نظریه از دو جهت مورد نقد قرار گرفته است; یكى اینكه آنچه فرد و مصداق منكر است خود نشوز زن است نه ظهور نشانه هاى آن, پس معنى ندارد كه پیش از تحقق منكر, نهى از منكر صورت گیرد. و دیگر اینكه بر اساس این دیدگاه, همه مراحل سه گانه در صورت خوف نشوز و ظهور نشانه هاى آن در رفتار و گفتار زن قابل اعمال خواهد بود, حال آن كه فقها اجماع كرده اند كه زدن, تنها در وقتى اجرا مى شود كه نشوز, خود تحقق یابد نه آن كه تنها خطر آن احساس شود.36

2. دیدگاه دوم این است كه از راهكارهاى سه گانه, نصیحت و رویگردانى در صورت احساس خطر اعمال مى شود, اما زدن, تنها آن گاه مطرح مى شود كه خود نشوز تحقق یابد. پس پیش از اصل نشوز مرد حق زدن ندارد, اما با تحقق نشوز مى تواند در نخستین مرحله اقدام به زدن كند:

(هرگاه نشانه هاى نشوز در رفتار زن دیده شد, مانند اینكه در برابر شوهر چهره در هم كشید یا در انجام نیازهاى او گران جانى كرد یا در برخورد با او رفتار مؤدبانه اش را تغییر داد, براى مرد جایز است كه در بستر از او دورى كند به این صورت كه پشت به او كند, یا بنابرقولى بسترش را جدا كند, اما در روایت, حالت اول آمده است, و جایز نیست براى مرد كه در چنین حالتى زن را بزند. اما اگر نشوز كه همان خوددارى زن از اطاعت شوهر در موارد لازم است, در عمل تحقق یافت, براى مرد جایز است كه او را بزند گرچه در اولین مرحله. و باید به كمترین حد بسنده كند و زدن موجب خونریزى و آزار نگردد.)37

این نظریه نیز مورد نقد قرار گرفته است, از آن جهت كه چه فرق است بین ضرب و رویگردانى در بستر, كه یكى پیش از نشوز است و دیگرى پس از آن, با اینكه در هر دو حالت, زن مورد آزار قرار مى گیرد؟

(در این نظریه این اشكال وجود دارد كه رویگردانى در بستر نیز موجب از بین رفتن حق واجب زن بر شوهر مى شود, پس نباید این كیفر پیش از گناه جایز باشد. و نیز آسان تر بودن رویگردانى نمى تواند دلیل بر این باشد كه پیش از آشكار شدن نشانه هاى معصیت مى توان نسبت بدان اقدام كرد.)38

3. عده اى بر این باورند كه راهكارهاى سه گانه هریك براى یك حالت است; (نصیحت) براى حالتى كه نشانه هاى نشوز آشكار مى شود و خوف نشوز است, (رویگردانى) براى حالتى كه زن نشوز كرده اما اصرار بر آن ندارد, و سرانجام (ضرب) براى حالتى كه زن بر نشوزش اصرار مى كند. بر اساس این نظریه, ضرب اختصاص به مرحله اى دارد كه نشوز به مرحله حادّ و شدید رسیده و پیش از آن نمى توان از زدن استفاده كرد:

(هنگام آشكار شدن نشانه هاى نشوز باید موعظه و نصیحت كند و با تحقق نشوز و پیش از اصرار بر آن چاره رویگردانى در بستر را اعمال كند و اگر مؤثر نیافتاد و زن بر نشوز خویش اصرار ورزید مى تواند از حربه زدن استفاده كند. پس مفهوم آیه این مى شود كه زنانى را كه از نشوز آنان مى ترسید نصیحت كنید و اگر در عمل نشوز كردند در بستر از آنان دورى كنید و اگر بر نشوز خود اصرار ورزیدند آنان را بزنید.)39

این نظریه گرچه به لحاظ رتبه بندى راهكارها از نظر عقلى موجّه مى نماید, اما با ظاهر آیه كریمه كه همه راهكارها را براى حالت خوف نشوز تعیین كرده است, ناسازگار مى نماید.


ادامه مــطلب
+ نوشته شـــده در دوشنبه 13 بهمن 1393 ساعــت 06:01 ق.ظ تــوسط نادر محسنی آهنگر | نظرات ()